چرا خروج پول سرعت گرفت؟
عقبنشینی فوری بورسبازان
در فضای پرریسک بیش از هر چیز به حفظ اصل سرمایه توجه میکنند. تجربه نشان میدهد؛ فعالان بازارها در شرایط پرریسک به سمت گزینههای کمریسکتر حرکت میکنند و حتی ممکن است پیشروی ریسک منجر به خروج موقت سرمایهگذاران از پناهگاههای امن نیز شود. به همین دلیل میتوان گفت خروج پول از مهمترین واکنشها به ریسک و نااطمینانی محسوب میشود.همچنین، افزایش رفتارهای احتیاطی و کاهش معاملات پرریسک، به نوعی نشاندهنده تلاش فعالان بازار برای منطبق شدن با عدمقطعیتهای موجود است. کارشناسان بازار سرمایه خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت در روزهای اخیر را به همین موضوع نسبت میدهند. در جریان معاملات دیروز صندوقهای بازار سرمایه، درآمد ثابتها و صندوقهای طلا با خروج پول حقیقیها مواجه شدند. خروج پول بیش از دو هزار و ۷۰۰میلیارد تومان از این ابزارهای کم ریسک، حاکی از آن است که فضای کنونی به احتیاط حداکثری فعالان گره خورده است. بنابراین با تداوم وضعیت کنونی ممکن است شاهد خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت باشیم.
پیشروی ریسک سیستماتیک میتواند به شکلگیری رفتارهای هیجانی نیز منجر شود و برخی سرمایهگذاران برای جلوگیری از زیان بیشتر، اقدام به فروشهای شتابزده کنند. افزایش ریسک نهتنها بر جهت جریان نقدینگی اثرگذار است، بلکه الگوی تصمیمگیری سرمایهگذاران را نیز به سمت محافظهکاری و احتیاط هدایت میکند.
تشدید رفتارهای هیجانی را میتوان به یک عامل مهم و تعیینکننده نسبت داد. عدماطمینان در مورد تداوم دسترسی به منابع، یکی از مهمترین عوامل فشار فروش است. یعنی با توجه به شرایط مبهم ریسکها، افراد نمیدانند تا چه زمانی میتوانند داراییهای خود را نقد کنند. به همین دلیل از ترس قفل شدن دارایی، اقدام به فروش میکنند. در این شرایط، سرمایهگذاری برای برخی از فعالان از اولویت خارج میشود و تحلیلهای بنیادی در کوتاهمدت کارآیی خود را از دست میدهند. بازار بیش از پیش به اخبار و سیگنالهای بیرونی واکنش نشان دهد.این وضعیت به تدریج ساختار بازار را نیز تحتتاثیر قرار میدهد. کارشناسان میگویند در این حالت عمق معاملات کاهش مییابد و فاصله میان قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش افزایش مییابد. از اینرو آنچه در بستر افزایش ریسک شکل میگیرد، حول "بقا در بازار" خواهد بود نه افزایش بازدهی.
مقصد مبهم پول خارج شده
در همین رابطه میلاد زمانی، تحلیلگر بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» ضمن اشاره به خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت و طلا گفت: چشمانداز مبهم وضعیت اقتصادی و افزایش سطح تنشها در منطقه، جریان نقدینگی در بازار سرمایه را با تغییرات معناداری مواجه کرده است. بررسیها نشان میدهد در جریان معاملات دیروز حدود ۳ هزار و ۷۰۰میلیارد تومان پول حقیقی از دو پناهگاه امن سرمایه یعنی درآمدثابتها و طلا خارج است. خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت، یکی از سیگنالهای مهم در تغییر رفتار سرمایهگذاران محسوب میشود، این در حالی است که برخلاف انتظار، ورود پول به صندوقهای طلا نیز مشاهده نمیشود و همین موضوع، احتمال تبدیل داراییها به وجه نقد را تقویت کرده است. در واقع، اولویت اصلی در شرایط کنونی، نه جابهجایی میان بازارها، بلکه افزایش سطح نقدشوندگی داراییهاست.
به گفته این کارشناس، در روزهای اخیر ریسکها در بازار پیشروی کردهاند و همزمان با نزدیک شدن به روزهای پایانی هفته، معاملهگران با رویکردی محتاطانهتر به سمت فروش متمایل شدهاند؛ بهطوریکه ترجیح دادهاند با قرار گرفتن در صفهای فروش، نقدشوندگی داراییهای خود را در اولویت قرار دهند. از منظر رفتاری، سرمایهگذاران در مواجهه با چشمانداز مبهم و ریسکهای پیشرو، تمایل دارند انعطافپذیری مالی خود را حفظ کنند. نزدیک شدن به تعطیلات پایان هفته و محدود بودن فرصت تسویه معاملات، این تمایل را تشدید کرده و موجب افزایش فشار فروش در برخی ابزارهای مالی شده است.
با این حال، مقصد نهایی این نقدینگی همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و بهنظر میرسد بخش قابلتوجهی از آن، دستکم در کوتاهمدت، در قالب پول نقد باقی بماند. او در ادامه با اشاره به اظهارات ضد و نقیض در مورد زمان بازگشایی بورس اظهار کرد: بحث بازگشایی بازار سهام به یکی از چالشهای اصلی سیاستگذار تبدیل شده است. اختلافنظرها در این زمینه، به سطح ریسکهای سیستماتیک و نبود چشمانداز روشن از تحولات آتی بازمیگردد. از یکسو، بازگشایی بازار میتواند به احیای کارکردهای اصلی بورس، از جمله کشف قیمت و افزایش شفافیت، کمک کند. اما از طرفی در صورت نبود ابزارهای کنترلی و منابع حمایتی کافی، این اقدام ممکن است به تشدید نوسانات و شکلگیری رفتارهای هیجانی منجر شود.
میلاد زمانی افزود: تجربههای پیشین نشان داده در شرایط بحرانی، مداخله موثر در بازار نیازمند تزریق منابع مالی قابلتوجه است. در وضعیت فعلی، با توجه به گستردگی ریسکها و طولانیتر شدن دوره تنش نسبت به مقاطع مشابه گذشته، تامین چنین منابعی با تردیدهایی همراه است. این موضوع، توان سیاستگذار برای مدیریت شوکهای احتمالی پس از بازگشایی را با محدودیت مواجه میکند. این کارشناس با بیان اینکه، آسیبدیدگی برخی شرکتهای بزرگ و اثرگذار، بهویژه در صنایع کلیدی، بر پیچیدگی شرایط افزوده است، گفت: این شرکتها بهدلیل وزن بالای خود در روند شاخصها، میتوانند نقش تعیینکنندهای در جهت حرکت بازار ایفا کنند و در صورت بازگشایی همزمان، زمینهساز انتقال سریع هیجانات منفی به کل بازار شوند. به همین دلیل، بازگشایی تدریجی و مرحلهای میتواند گزینهای کمهزینهتر باشد. او با تشریح این سناریو گفت: ابتدا نمادهای کمریسکتر و کمتر آسیبدیده وارد چرخه معاملات شوند و سپس، با ایجاد تعادل نسبی، سایر گروهها نیز بهتدریج بازگشایی شوند.
علاوه بر این، نحوه بازگشایی بازار نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از ابزارهایی مانند دامنه نوسان منعطف، تقویت بازارگردانی و افزایش نظارت بر معاملات، میتواند تا حدی از شدت نوسانات بکاهد و به مدیریت هیجانات کمک کند. در عین حال، شفافیت در اطلاعرسانی و اعلام برنامه مشخص از سوی نهادهای سیاستگذار، نقش مهمی در کاهش نااطمینانی و بازگشت اعتماد سرمایهگذاران ایفا خواهد کرد. میلاد زمانی در پاسخ به این پرسش که طولانی شدن دوره تعطیلی بورس چه پیامدی بر بازار بر جای خواهد گذاشت؟ گفت: توقف طولانیمدت بازار سهام قطعا به عاملی برای افزایش فشارهای پنهان تبدیل میشود.
انباشت تقاضای فروش، کاهش نقدشوندگی داراییها و افزایش نیاز سرمایهگذاران به دسترسی به منابع مالی، از جمله پیامدهای این وضعیت است. با این حال، در نبود تجربهای مشابه در ابعاد کنونی، تصمیمگیری درباره زمان و نحوه بازگشایی، بیش از هر زمان دیگری به ارزیابی دقیق شرایط و اتخاذ رویکردی محتاطانه وابسته است. رویکردی که در آن، حفظ ثبات بازار و صیانت از اعتماد عمومی، بر هر ملاحظه دیگری اولویت دارد.
نسخه کارشناسان برای سهامداران نگران
بررسی دیدگاه کارشناسان نشان میدهد، در شرایطی که سطح ریسک در بازار افزایش یافته مییابد، مهمترین توصیه به سهامداران پرهیز از تصمیمگیریهای هیجانی است. تجربه نشان داده فروشهای شتابزده در اوج ترس، اغلب به تثبیت زیان منجر میشود. این در حالی است که بازارها پس از عبور از شوکهای مقطعی، به تعادل بازمیگردند. بنابراین، نخستین گام، حفظ آرامش و اجتناب از واکنشهای احساسی به اخبار کوتاهمدت است. در گام بعد، سرمایهگذاران باید ترکیب داراییهای خود را مورد بازبینی قرار دهند. تمرکز بر سهامی با بنیاد قوی، جریان درآمدی پایدار و وابستگی کمتر به ریسکهای بیرونی، میتواند تا حدی از نوسانات پرتفو بکاهد. همچنین نگهداری بخشی از سرمایه بهصورت نقد یا در ابزارهای کمریسک، به افزایش انعطافپذیری در تصمیمگیری کمک میکند.
تحلیلگران بر این باورند که داشتن افق سرمایهگذاری مشخص اهمیت زیادی دارد. افرادی که با دید کوتاهمدت وارد بازار شدهاند، بیش از دیگران در معرض رفتارهای هیجانی قرار میگیرند. در مقابل، نگاه میانمدت و بلندمدت، امکان عبور منطقیتر از دورههای پرنوسان را فراهم میکند. استفاده از تحلیل و پرهیز از پیروی دستهجمعی از جریان بازار، یکی از کلیدیترین راهکارهاست. در فضای پرریسک، انضباط در تصمیمگیری میتواند تفاوت میان زیان و حفظ سرمایه را رقم بزند. به نظر میرسد سیاستگذار فعلا تمایلی به بازگشایی بازار ندارد و ترجیح میدهد تا روشن شدن چشمانداز ریسکها، از بروز شوکهای احتمالی جلوگیری کند. بر همین اساس، سرمایهگذاران نباید دچار ترس و تصمیمگیریهای شتابزده شوند.
