اثرات ماندگار جنگ بر بازارهای جهانی

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی: با فروکش‌کردن نسبی تنش‌ها و شکل‌گیری آتش‌بس در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، بازارهای مالی جهانی واکنشی خوش‌بینانه نشان داده‌اند. رشد شاخص‌های سهام و بازگشت نسبی آرامش به بازارهای انرژی، این دیدگاه را تقویت کرده که اقتصاد جهانی از یک شوک بزرگ گریخته است. با این حال، تجربه بحران‌های مشابه نشان می‌دهد که حتی در صورت تداوم آتش‌بس، اثرات اقتصادی جنگ به‌سادگی از بین نمی‌رود و می‌تواند برای ماه‌ها، حتی سال‌ها، باقی بماند.

در طول درگیری، بسیاری از سرمایه‌گذاران بر این باور بودند که سناریوی فاجعه‌بار افزایش شدید قیمت انرژی محقق نخواهد شد. وابستگی اقتصاد جهانی به نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز به‌حدی است که جهش شدید قیمت‌ها می‌توانست به رکود تورمی منجر شود. اما بازارها تنها افزایش «دردناک» قیمت‌ها را تجربه کردند، نه یک شوک ویرانگر. همین مسأله باعث شد شاخص‌های مهمی مانند S&P ۵۰۰ فاصله چندانی با اوج تاریخی خود نداشته باشند.

براساس گزارش اکونومیست، حتی در صورت پایدار ماندن آتش‌بس، بازارهای کالایی همچنان با تبعات جنگ دست‌وپنجه نرم خواهند کرد. کاهش تولید روزانه نفت کشورهای حوزه خلیج فارس به میزان قابل توجه، اختلال در زیرساخت‌ها و هزینه‌های بالاتر بیمه و حمل‌ونقل، عواملی هستند که بازگشت سریع به وضعیت عادی را دشوار می‌کنند. علاوه بر این، نااطمینانی‌های ژئوپلیتیک، از جمله احتمال بازگشت تنش‌ها، به شکل یک «پریمیوم ریسک» در قیمت انرژی باقی خواهد ماند.

این شرایط خود را در پیش‌بینی قیمت‌ها نیز نشان می‌دهد. انتظار می‌رود بهای نفت برنت تا پایان سال در سطوحی بالاتر از برآوردهای اولیه باقی بماند. در سایر بازارهای کالایی نیز وضعیت مشابهی حاکم است. آسیب به زیرساخت‌های گاز، کاهش ظرفیت‌های صادراتی برخی تولیدکنندگان و اختلال در عرضه نهاده‌هایی مانند کود شیمیایی، زنجیره‌ای از پیامدها را به‌دنبال داشته که از کشاورزی تا صنایع سنگین را تحت تاثیر قرار می‌دهد. نتیجه این روند، فشار افزایشی بر قیمت مواد غذایی و تشدید ناامنی غذایی در برخی مناطق جهان خواهد بود.

در سطح کلان، این تحولات به کاهش آهنگ رشد اقتصاد جهانی و افزایش نرخ تورم منجر می‌شود. بانک‌های مرکزی ناچار خواهند بود سیاست‌های پولی محتاطانه‌تری اتخاذ کنند و نرخ‌های بهره را در سطوح بالاتری نگه دارند. برای بنگاه‌ها نیز، نااطمینانی‌های جدید به معنای افزایش هزینه‌های مدیریت ریسک و بازنگری در زنجیره‌های تامین است؛ روندی که به‌نوعی «مالیات پنهان» بر فعالیت‌های اقتصادی جهانی تبدیل می‌شود.

با این حال، واکنش نسبتا آرام بازارهای مالی نشان‌دهنده نوعی تاب‌آوری در اقتصاد جهانی است. تجربه شوک‌های اخیر، از همه‌گیری کرونا تا جنگ اوکراین، باعث شده بازیگران اقتصادی انعطاف‌پذیری بیشتری از خود نشان دهند. اما این تاب‌آوری نباید به‌عنوان مصونیت تعبیر شود. ریسک‌های نهفته همچنان قابل‌توجه‌اند و هرگونه تشدید تنش می‌تواند مسیر بازارها را به‌سرعت تغییر دهد.

در عین حال، این بحران می‌تواند به بازآرایی ساختار انرژی جهان نیز کمک کند. وابستگی بیش‌ازحد به یک مسیر حیاتی مانند تنگه هرمز، بار دیگر آسیب‌پذیری اقتصاد جهانی را آشکار کرده است. این موضوع انگیزه کشورها برای تنوع‌بخشی به منابع انرژی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید را تقویت خواهد کرد.

حتی اگر اقتصاد جهانی از یک رکود عمیق شبیه دهه ۱۹۷۰ مصون بماند، درس‌های آن دوره بار دیگر در حال تکرار است: امنیت عرضه انرژی، کلید ثبات اقتصادی است. جنگ ایران شاید پایان یابد، اما پیامدهای اقتصادی آن تازه آغاز شده است.