دولت چگونه از مردم و کسبوکارها حمایت کند؟
سیاستگذاری اقتصادی در جنگ
جنگ، به عنوان یکی از سختترین شرایطی که اقتصاد یک کشور میتواند با آن مواجه شود، تاثیرات عمیقی بر جنبههای مختلف زندگی مردم دارد. در این میان، مدیریت اقتصادی، به ویژه در حوزه وظایف تیم اقتصادی دولت، نقش حیاتی در حفظ امنیت و ثبات ملی ایفا میکند. در این شرایط میتوان به سه سیاست مشخص اشاره کرد. نخستین موضوع حفظ معیشت عمومی و تضمین کالاهای اساسی است که تیم اقتصادی در یک ماه اخیر عملکرد خوبی داشته است. موضوع دوم حمایت از کسب و کارها، بازسازی زیرساختها و همچنین بیکاران احتمالی است که در این شرایط احتمالا نیاز به تسهیلات یا کمکهای اعتباری دارند. سیاست سوم نیز میتواند تسهیل مالیاتی در بودجه باشد، با توجه به این که خبرها حاکی از افزایش درآمدهای نفتی دولت است.
حمایت از معیشت
در شرایط بحرانی جنگ، تیم اقتصادی دولت با چالشهای متعددی روبهرو است. یکی از مهمترین وظایف این تیم، حفاظت از معیشت مردم و تضمین ثبات اقتصادی است. در این شرایط دولت با ارائه کمکهای حمایتی مانند یارانهها، بستههای معیشتی، و تسهیلات ویژه برای خانوادههای کمدرآمد، از ثبات روحی و روانی جامعه محافظت کند. همچنین واردات به اندازه کافی و تامین کالاهای اساسی نقش ویژهای در تامین معیشت عمومی جامعه دارد. در هفتههای اخیر، تیم اقتصادی دولت، عملکرد مطلوبی را در حوزه تامین کالاهای اساسی از خود نشان داده است. علاوه بر این، اقداماتی برای تامین اسکناس مورد نیاز در شبکه بانکی نیز صورت گرفته است. بانک مرکزی روز سهشنبه ۱۲ اسفند ماه از انتشار اسکناس یکمیلیون تومانی در شعب مختلف بانکها خبر داد. این نهاد پولی هدف اصلی این اقدام را صرفا تکمیل زنجیره تامین اسکناس در شرایط خاص اعلام کرد تا اطمینان حاصل شود شهروندان در هیچ زمینهای با کمبود وجه نقد مواجه نخواهند شد.
اقداماتی برای ترخیص گسترده و سریع کالاها در گمرک کشور نیز انجام شد. روز دوشنبه ۱۱ اسفند اعلام شد که فرود عسگری معاون وزیر اقتصاد و رئیس کل گمرک جمهوری اسلامی ایران مصوبه تمدید مجوز ترخیص ۹۰ درصدی کالاها را به گمرکات اجرایی کشور ابلاغ کرد. همچنین اعلام شد که صادرات کالاهای اساسی از کشور ممنوع است. به تازگی معصومه آقاپور، مشاور رئیسجمهور در امور همکاریهای اقتصادی در مصاحبه با ایرنا اشاره کرده است که «در زمینه واردات کالاهای اساسی، وابستگی به بنادری مانند شهید رجایی و استانهای جنوبی کشور را به حداقل رساندهایم.» همچنین مشاور اقتصادی رئیسجمهور اظهار کرد: «با توجه به اینکه جنگ مصادف با ایام پایانی سال شد و نیاز به نقدینگی، تامین مالی مردم و تامین مالی کالابرگها وجود داشت اما همه اینها با هماهنگی وزرا و آقای همتی در بانک مرکزی انجام شد تا کمترین آسیب در حوزه تامین مالی به سایر بخشها وارد شود. وزیر نفت نیز نهایت تلاش خود را انجام داد و با وجود آسیبهای جدی به مخازن سوخت، تمهیدات لازم انجام شد که هم در تامین سوخت و هم در مدیریت شرایط و توزیع آن، مشکلات به حداقل برسد و رضایت مردم حاصل شود.»
حمایت از کسب و کارها و بیکاران
کارشناسان معتقدند در شرایط جنگی، علاوه بر حمایت از مردم، دولت باید از بنگاههای اقتصادی، به ویژه کسبوکارهای کوچک و متوسط، در طول این دوره دشوار پشتیبانی کند. این حمایتها میتواند شامل معافیتهای مالیاتی، وامهای کمبهره، و تسهیلات اداری برای تداوم فعالیتهای اقتصادی باشد. حفظ و حمایت از این بنگاهها، نه تنها به ثبات اقتصادی کمک میکند، بلکه برای حفظ اشتغال و جلوگیری از رکود عمیقتر نیز ضروری است. جنگ، خسارات جدی به زیرساختهای حیاتی کشور وارد میکند. تیم اقتصادی، مسوولیت بازسازی جادهها، پلها، شبکههای حملونقل، و تسهیلات عمومی را بر عهده دارد. همچنین، بازسازی بخشهای آسیبدیده از صنایع و کشاورزی، برای حفظ تولید و اطمینان از امنیت غذایی کشور حیاتی است. تخصیص بهینه منابع و مدیریت کارآمد این بازسازیها، از اولویتهای دولت در دوران جنگ است. جبران خسارات وارده به شهروندان و بنگاهها، بخش دیگری از وظایف تیم اقتصادی است. این امر شامل ارائه کمکهای مالی، خدمات درمانی و حمایتی، و تسهیلات ویژه برای بازسازی منازل و کسبوکارها میشود. دولت باید برنامههای جامعی را برای حمایت از قربانیان جنگ طراحی کند تا بتواند به طور موثر با چالشهای پیش رو مقابله کند.
درآمد نفتی جایگزین درآمد مالیاتی؟
مدیریت درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت و کنترل تنگه هرمز، احتمالا در کوتاهمدت، جایگزین درآمدهای مالیاتی شود. موسسه آمریکایی کوپیکی-لیتر اعلام کرده است که فروش نفت ایران در روزهای اخیر با افزایش چشمگیری روبهرو شده است. ایران روزانه حدود ۱۳۹میلیون دلار از عبور نفتکشها از تنگه هرمز درآمد دارد و در کمتر از یک ماه، نزدیک به ۳.۹میلیارد دلار درآمد کسب کرده است. این در حالی است که بسیاری از کشورها در فروش نفت خود با مشکل مواجه هستند، اما میزان فروش نفت ایران به بیش از ۲.۲میلیون بشکه در روز رسیده؛ رقمی که از زمان آغاز جنگ کنونی، بیسابقه بوده است. علاوه بر این، قیمت نفت نیز با افزایش روبهرو شده است. همه این موارد منجر به افزایش درآمدهای ارزی کشور شده است. تیم اقتصادی، باید این منابع را به درستی مدیریت کرده و برای بازسازی، حمایت از معیشت، و حفظ ثبات مالی کشور، تخصیص دهد. این رویکرد جامع، به دولت اجازه میدهد تا در کنار مدیریت بحرانهای فوری، چشماندازی برای بازسازی و رشد اقتصادی پایدار در آینده ترسیم کند.
آمادگی برای دوران پساجنگ
یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی در دوران جنگ، افزایش احتمالی نرخ بیکاری است. طبق اعلام وزارت اقتصاد، بر اثر جنگ ۱۲ روزه حدود ۶۵۰ هزار نفر از کار بیکار شده بودند. اخراج کارگران از صنایع و کسبوکارهای آسیبدیده، به ویژه در بخشهای تولیدی و خدماتی، منجر به از دست دادن شغل و افزایش بیکاری میشود. برای مقابله با این چالش، دولت و تیم اقتصادی باید آمادگی تامین هزینههای مربوط به بیمه بیکاری این شاغلان را داشته باشند. کسبوکارهای آنلاین نیز که در سالهای اخیر شاهد رشد چشمگیری بودهاند، در دوران جنگ با چالشهای گستردهای مواجه شدهاند. ۳ قطعی گسترده اینترنت در یک سال اخیر، آسیبهای فراوانی را به این کسب و کارها وارد کرده است.
قطعی اینترنت رخ داده در دوران جنگ دوازده روزه، قطعی رخ داده در دوران ناآرامیهای دی ماه و قطعی رخ داده در دوران تهاجم دوم آمریکا و اسرائیل به ایران، بخش آنلاین خرید و فروش را در کشور با چالشهای گستردهای روبهرو کرد. در این شرایط، دولت میتواند با ارائه تسهیلات و یا بهبود وضعیت اتصال اینترنت بخشی از این آسیب را بهبود دهد. در مجموع، مدیریت اقتصادی در دوران جنگ نیازمند انعطافپذیری، برنامهریزی دقیق، و همکاری نزدیک بین دولت، بخش خصوصی، و مردم است. این امکان وجود دارد که جنگ در هفتههای آینده خاتمه یابد، اما اثر آن تا مدتها بر وضعیت اقتصاد، معیشت و کسب و کارها باقی خواهد ماند.
