کاهش همپوشانی زمانی معاملات صندوقها، اصطکاک جابهجایی نقدینگی را افزایش داد
از ۳ ساعت به ۳۰ دقیقه
این تغییر، هرچند ممکن است با اهداف احتیاطی و مدیریت شرایط خاص بازار انجام شده باشد، اما از منظر کارکردی اثرات قابلتوجهی بر کارآیی این دو ابزار دارد. در شرایطی که سرمایهگذاران بهطور مستمر بین این دو ابزار در حال چرخش هستند، کاهش همزمانی باعث تاخیر در انتقال سیگنالهای قیمتی میشود. اگر قرار است معاملات صندوقها در همین تایم ۳سهونیم ساعته پیگیری شود، بهتر است که نهایت تلاش از سوی سیاستگذار برای افزایش اشتراک زمانی معاملات ابزارهای مذکور به کار گرفته شود.
پیشینه زمان معاملات صندوقهای طلا و درآمد ثابت
هجدهم فروردین ماه ۱۴۰۴ بود که ساعت پایان معاملات صندوقهای طلا از ۱۵ به ۱۸ تغییر پیدا کرد و به این ترتیب، این صندوقها از ساعت ۱۱ و ۳۰ الی ۱۸ روزهای معاملاتی، قابلیت خرید و فروش پیدا کردند (۱۱:۳۰ تا ۱۲ تایم پیشگشایش و سفارشگیری بود و معاملات از ساعت ۱۲ آغاز میشد). این تصمیم در راستای افزایش زمان دسترسی به خرید و فروش واحدهای صندوقهای طلا اتخاذ شد. یکی از مزیتهایی که برخی از تحلیلگران برای پلتفرمهای آنلاین خرید طلا در قیاس با صندوقهای طلا عنوان میکردند؛ دسترسی ۲۴ساعته کاربر به خرید و فروش دارایی مدنظر بود و تصمیم افزایش ساعات معاملاتی صندوقهای طلا در راستای جبران این ضعف اتخاذ شد. در آن مقطع، معاملات صندوقهای درآمد ثابت نیز همزمان با شروع معاملات سهام از ساعت ۹ صبح آغاز میشد و تا ساعت ۱۵ پیگیری میشد.
به این ترتیب، اشتراک زمانی معاملات صندوقهای درآمد ثابت و طلا سه ساعت (ساعت ۱۲ الی ۱۵) بود. جنگ اخیر، افزون بر اینکه معاملات بازار سهام را تعطیل کرد، نتایج دیگری نیز در پی داشت. یکی از این نتایج، توقف معاملات کلیه صندوقهای سرمایهگذاری در ابتدای جنگ بود؛ پس از وقفه یک هفتهای، از ۱۷اسفند معاملات صندوقهای درآمد ثابت از سر گرفته شد و از ۲۴اسفند نیز صندوقهای طلا قابلیت معامله پیدا کردند. اما در این میان، نکته قابلتوجه، تغییر در ساعات معاملات و به بیانی دقیقتر، کاهش ساعات معاملاتی در صندوقهای سرمایهگذاری بود. صندوقهای درآمد ثابت که قبل از جنگ اخیر، از ساعت ۹ الی ۱۵ روزهای معاملاتی قابلیت معامله داشتند؛ با کاهش زمان معاملات همراه شدند و در روزهای اخیر این صندوقها از ساعت ۹ الی ۱۲ و ۳۰دقیقه قابل معامله هستند. از سوی دیگر معاملات صندوقهای طلا نیز از ساعت ۱۲ الی ۱۵ و ۳۰ دقیقه پیگیری میشود.
کاهش زمان معاملات صندوقها
در رابطه با مطالبی که عنوان شد، ذکر چند نکته حائز اهمیت است؛ نخست اینکه زمان معاملات هر دو گروه از صندوقها که عنوان شد با کاهش همراه شده است. صندوقهای طلا و درآمد ثابت پیش از این ۶ساعت قابلیت معامله داشتند که اکنون این زمان به سهونیم ساعت تقلیل یافته است. کاهش ساعات معاملاتی این صندوقها در پی تحولات اخیر، به یکی از متغیرهای اثرگذار بر کارآیی این ابزارها تبدیل شده است. همانطور که عنوان شد، قبل از بروز تنشها، صندوقهای درآمد ثابت از ساعت ۹ الی ۱۵ و صندوقهای طلا از ۱۲ الی ۱۸، هر یک به مدت ۶ساعت در دسترس معاملهگران بودند؛ بازهای که امکان واکنش نسبتا به موقع سرمایهگذاران به تحولات قیمتی را فراهم میکرد.
با این حال، در شرایط فعلی و در سایه ملاحظات احتیاطی، کاهش زمان معاملات به ۳ساعت، عملا دسترسی زمانی فعالان بازار به این ابزارها را به نصف رسانده است. این محدودیت زمانی، نه تنها انعطافپذیری سرمایهگذاران در مدیریت پرتفوی را کاهش داده، بلکه میتواند به افزایش ریسک نقدشوندگی نیز منجر شود. در بازاری که سرعت انتقال اطلاعات و نوسانات قیمتی اهمیت بالایی دارد، محدود شدن پنجره معاملاتی، بهویژه برای ابزارهایی مانند صندوقهای طلا که همبستگی بالایی با متغیرهای برونزایی مانند بهای اونس طلا و قیمت دلار بازار آزاد دارند؛ یک عقبگرد در کارآیی تلقی میشود. در مجموع، اگر چه به نظر میرسد که این تصمیم برای کوتاهمدت اتخاذ شده باشد، اما تداوم آن در بلندمدت، ممکن است به کاهش جذابیت این صندوقها در میان سرمایهگذاران منجر شود و بخشی از مزیتهای کلیدی آنها را تضعیف کند.
مصائب اشتراک زمانی محدود معاملاتی
نکته بعدی درخصوص اشتراک زمانی محدود معاملات صندوقهای درآمد ثابت و طلا است. پیش از این، اشتراک زمانی معاملات دو گروه مذکور سهساعت بود. پیش از جنگ که درآمد ثابتها از ۹ الی ۱۵ و صندوقهای طلا از ۱۲ الی ۱۸ معامله میشدند؛ سرمایهگذاران بین ساعات ۱۲ الی ۱۵ قادر به خرید و فروش همزمان واحدهای این صندوقها بودند. از آنجا که معمولا برخی از سرمایهگذاران از درآمد ثابتها بهعنوان پارکینگ پولها استفاده میکردند و بین این ابزارها و صندوقهای طلا جابهجا میشدند؛ اشتراک زمانی سهساعته موجب میشد تا سرمایهگذاران از زمان کافی برای تصمیمگیری در این زمینه برخوردار باشند. اما اکنون که ساعات معاملاتی درآمد ثابتها از ساعت ۹ الی ۱۲ و ۳۰ دقیقه است و صندوقهای طلا نیز از ۱۲ الی ۱۵ و ۳۰ دقیقه معامله میشوند؛ اشتراک زمانی معاملات این صندوقها تنها نیمساعت است. کاهش محسوس اشتراک زمانی بین معاملات صندوقهای درآمد ثابت و طلا سبب میشود تا عملا جابهجایی میان این دو ابزار سرمایهگذاری در این زمان کم سخت شود.
در واقع، کاهش ساعات معاملاتی صندوقهای سرمایهگذاری و بهویژه محدود شدن اشتراک زمانی میان صندوقهای درآمد ثابت و طلا، به یکی از موضوعات اثرگذار بر سازوکار گردش نقدینگی در بازار سرمایه تبدیل شده است. همانطور که عنوان شد، پیش از تغییرات اخیر، بازه همپوشانی میان معاملات صندوقهای درآمد ثابت و طلا حدود ۳ساعت (۱۲ تا ۱۵) بود. این همزمانی، عملا یک کانال فعال برای جابهجایی سرمایه میان دو ابزار با کارکرد متفاوت اما مکمل ایجاد کرده بود؛ بهطوریکه سرمایهگذاران میتوانستند در مواجهه با تغییر انتظارات ریسک، بهصورت تدریجی و بدون اصطکاک بالا، بین پارکینگ نقدینگی (صندوق درآمد ثابت) و ابزار پوشش ریسک (صندوق طلا) جابهجا شوند. در ساختار جدید اما ساعات معاملات به ۹ تا ۱۲:۳۰ برای درآمد ثابت و ۱۲ تا ۱۵:۳۰ برای صندوقهای طلا تغییر یافته و در نتیجه، اشتراک زمانی معاملات عملا به حدود ۳۰دقیقه کاهش یافته است.
این تغییر، هرچند ممکن است با اهداف احتیاطی و مدیریت شرایط خاص بازار انجام شده باشد، اما از منظر کارکردی اثرات قابلتوجهی بر کارآیی این دو بازار دارد. در شرایطی که سرمایهگذاران بهطور مستمر بین این دو بازار در حال چرخش هستند، کاهش همزمانی باعث تاخیر در انتقال سیگنالهای قیمتی میشود و در نتیجه، امکان شکلگیری اختلافهای مقطعی یا حتی حبابهای کوتاهمدت افزایش مییابد. دومین اثر، تضعیف کارآیی مدیریت ریسک است؛ زیرا در مواجهه با اخبار سیاسی یا نوسانات ارزی، سرمایهگذار امکان واکنش همزمان و متعادلسازی سریع پرتفو را از دست میدهد. در مثالی ساده فرض کنید فردی که در پرتفوی خود میزان قابلتوجهی واحد صندوق درآمد ثابت دارد؛ در ساعت۱۳ یک روز معاملاتی، بر اثر وقوع یک رویداد در اقتصاد جهانی یا مسائل مربوط به سیاست داخلی یا خارجی کشور، احتمال افزایش قیمت طلا را در روزهای آتی محتمل میداند. اما در ساعت یادشده، معاملات درآمد ثابتها به پایان رسیده و فرد نمیتواند با پولی که در این صندوقها دارد؛ اقدام به خرید واحدهای صندوقهای طلا کند.
حال شاید برخی این نظر را داشته باشند که این فرد میتواند در روز معاملاتی بعد اقدام به خرید صندوق طلا کند؛ با اینکه آن فرد میتواند در روز معاملاتی بعد صندوق طلا بخرد؛ اما حالتی را در نظر بگیرید که در روز معاملاتی بعد بهخاطر دامنه اثرگذاری آن رویداد مذکور در اقتصاد جهانی یا مسائل مربوط به سیاست داخلی یا خارجی کشور، صندوقهای طلا با رشد قابلتوجه ۱۰درصدی قیمت همراه شوند؛ در اینجا شاید بعد از رشد ۱۰درصدی قیمت، دیگر خرید در قیمتهای روز بعد برای سرمایهگذار مدنظر ما مطلوبیت نداشته باشد.
از سوی دیگر، کاهش اشتراک زمانی به افت نقدشوندگی موثر نیز منجر میشود. حتی اگر هر بازار به تنهایی عمق نسبی داشته باشد، نبود همپوشانی کافی میان آنها جریان انتقال نقدینگی را کند کرده و اصطکاک معاملاتی را افزایش میدهد. در نهایت، این محدودیت زمانی میتواند به تمرکز سفارشها در یک بازه کوتاه مشترک منجر شود که خود زمینهساز افزایش نوسانات مقطعی و بروز رفتارهای هیجانی در همان پنجره محدود خواهد بود. در مجموع، مساله اصلی صرفا کاهش ساعات معاملاتی نیست، بلکه کاهش همزمانی میان دو ابزار مکمل بازار است؛ موضوعی که میتواند بر کشف قیمت، مدیریت ریسک و کیفیت جریان نقدینگی در بازار سرمایه اثر منفی بگذارد.
